• Kalendarium historyczne działań zbrojnych w Okręgu
  • .
Wrzesień 2017Październik 2017Listopad 2017
PoniedziałekWtorekŚrodaCzwartekPiątekSobotaNiedziela
 
 
 
 
 
 
1

1 października 1943r.

Specjalnie powołany oddział pod dowództwem Kazimierza Miernika „Borsuk” podjął próbę opanowania Wąchocka (Obwód Iłża). Nie udało się zdobyć posterunku, ale po obietnicy , policjantów, że będą nienagannie zachowywać się wobec ludności, odstąpiono od podpalenia budynku.

1 października 1944r.

Iłżecki Pułk Piechoty AK dowodzony w zastępstwie nieobecnego dowódcy przez NN „Włodek”,  stoczył w lasach starachowickich, na Piotrowym Polu, całodzienną walkę z niemiecką obławą. Zginęło 70 żołnierzy AK. 73 dostało się do niewoli. Niemcy stracili około 200 zabitych i rannych.

2

2 października 1944r.

Po 63 dniach walki prowadzonej przez powstańców z wojskami niemieckimi przedstawiciele KG AK płk Kazimierz Iranek-Osmecki "Jarecki" i ppłk Zygmunt Dobrowolski "Zyndram" podpisali w kwaterze SS-Obergruppenfuhrera Ericha von dem Bacha w Ożarowie akt kapitulacji Powstania Warszawskiego.

3

3 października 1944r.

Leopold Okulicki "Niedźwiadek" objął stanowisko Komendanta Głównego Armii Krajowej. 

3/4 październik 1943r.

Oddział partyzancki ze Zgrupowania „Ponurego” pod dowództwem Waldemara Szwieca „Robot” wysadził tory kolejowe w rejonie bloku Tumlin-Węgle na linii Skarżysko-Kielce. Pociąg urlopowy ostrzelano.

4

4 październik 1943r.

Patrol pod dowództwem Mariana Świderskiego „Dzik” ze Zgrupowania „Ponurego” zarekwirował towary w mleczarni w Samsonowie i zniszczył jej urządzenia. Podczas odskoku ubezpieczający akcję oddział Stanisława Pałaca „Mariańskiego” także ze Zgrupowania „Ponurego” stoczył walkę z pościgiem żandarmerii z Samsonowa. Straty wroga: kilku zabitych i rannych, strat własnych nie było.

5
6
7
8

8 październik 1943r.

Oddział partyzancki Obwodu Włoszczowa M.Tarchalskiego "Marcin" opanował zamieszkałą przez Niemców wieś Stojewsko. Już pod koniec akcji doszło do starcia z niemiecką odsieczą. W wyniku walki poległ Tadeusz Żurek „Sokół”, a rannych było trzech partyzantów.

 

Więcej

9
10
11
12
13
14
15

15 październik 1943r.

Oddział partyzancki Obwodu Kielce Mariana Sołtysiaka "Barabasz" rozbił obóz Baundienstu w Rykoszynie. Uwolniono ok. 200 junaków i zdobyto 1 pistolet, 7 karabinów oraz amunicję i granaty.

 

Więcej

16

16/17 październik 1944r

Placówka zrzutowa „Ogórek”  z Obwodu Częstochowa przyjęła zrzut lotniczy. Przyjęto: 4 km, 18 pm, 4 piaty, 24 pistolety, 24 granaty ręczne, 10 granatów przeciwpancernych, 2 paczki mundurowe, 100 kg plastiku.

 

Więcej

16 październik 1943r.

Patrol z oddziału partyzanckiego Obwodu Włoszczowa M.Tarchalskiego "Marcin", pod dowództwem kpr. Zenona Marcinkowskiego „Grot”, przeprowadził koło wsi Drochlin zasadzkę. W wyniku walki ranny został jeden Niemiec.

 

Więcej

16/17 październik 1943r.

Oddział partyzancki Obwodu Kielce Mariana Sołtysiaka "Barabasz" opanował miasteczko Chęciny. Zlikwidowano trzech niemieckich agentów.

 

Więcej

17
18

18 październik 1943r.

Żołnierze oddziału partyzanckiego Obwodu Włoszczowa M.Tarchalskiego "Marcin" (Henryk Lis „Kula” jako dowódca oraz Zygmunt Dankowski „Czapla” i Marian Biskupski „Stalin”) zlikwidowali w Szczekocinach Edwarda Seremaka, komendanta miejscowego posterunku policji granatowej, który znany był z okrucieństwa.

 

Więcej

19
20
21
22

22 październik 1944r.

Pomiędzy Kazanowem, a Rudą Maleniecką, Obwód Końskie, znaleziono zwłoki ppłk. Leopolda Krizara „Czeremosz”. Miał skakać na placówkę „Newa” koło Piotrkowa Trybunalskiego w nocy z 16/17 październik, ale jego spadochron zaplątał się w taśmy na zewnątrz samolotu i został odcięty podczas powrotu samolotu.

 

Więcej

23
24
25
26
27
28

28 października 1943r.

W wyniku trzeciej obławy na Zgrupowanie Jana Piwnika "Ponurego" rozbity został oddział ochrony radiostacji Jana Kosińskiego "Jacek", który obozując na uboczu przyjął na siebie pierwszy impet uderzenia. Z liczącego 35 żołnierzy oddziału poległo 24, w tym łączniczka. Samą radiostację udało się uratować.

 

Więcej

28 październik 1943r.

Oddział partyzancki Obwodu Włoszczowa M.Tarchalskiego "Marcin", pod dowództwem por. Tadeusza Kozłowskiego „Piotr”, zaatakowali we wsi Karczowice bojówkę GL im. B. Głowackiego dowodzoną przez Tadeusza Grochalę "Tadka Białego" odpowiedzialną za napady rabunkowe. Zginęło łącznie 14 partyzantów GL w tym trzech w wyniku odniesionych ran . Niestety podczas tej akcji zginęło także trzech żołnierzy AK: Stanisław Grzybek „Ren”, Zubek „Murzyn” i Józef Włodarczyk „Żuk”. Gwardziści którzy wydostali się z zabudowań, w tym dowódca, rozeszli się do swoich domów lub ukryli w bezpiecznych miejscach.

 

Więcej

29
30
31
 
 
 
 
 
  • Poczatek
  • Teren
  • Komendanci
  • Komenda
  • Oddziały Komendy
  • Referaty
  • Okręg Przemysłowy

Początek konspiracji

 

     Już na samym początku naszego opracowania stajemy przed poważnym problemem: nie można określić, kiedy w województwie kieleckim rozpoczęła działalność Służba Zwycięstwu Polsce.

     Może nastąpiło to z chwilą, kiedy do Kielc przybyła pierwsza łączniczka powołanej w Warszawie organizacji? Może w czasie, gdy przybył pierwszy oficer reprezentujący dowództwo SZP? Może, gdy w Kielcach zjawił się generał Michał Karaszewicz-Tokarzewski – Dowódca Główny organizacji.

     Jedno jest pewne: to ta właśnie organizacja wraz z rozwojem zaczęła odgrywać w konspiracji dominującą rolę.

Więcej...

Teren

W założeniu struktury Służby Zwycięstwu Polski (na nich opierał się ZWZ-AK) miały obejmować teren danego województwa w jego przedwojennych granicach. W praktyce jednak organizacja musiała dokonywać modyfikacji dopasowując się do sytuacji.

W przypadku Okręgu Kielce na pierwsze zmiany miał wpływ podział kraju dokonany przez Niemców, zasięg i struktury Organizacji Orła Białego oraz działalność Oddziału Wydzielonego Wojska Polskiego. Poniżej przedstawiamy zmiany w poszczególnych latach.

Więcej...

Komendanci Okręgu, ich zastępcy oraz siedziba

     Za budowę struktur konspiracyjnych oraz ich działalność odpowiadał Komendant Okręgu. Podlegał mu zastępca, który najczęściej pełnił także funkcję Szefa Sztabu. Pomimo, że to główne osoby w strukturach konspiracyjnych, dziś także w ich przypadku mamy wątpliwości co do obsady stanowisk oraz czasu ich zajmowania.

    Osobnym problemem jest siedziba Komendanta, która znajdowała się w różnych miejscach. Jej przenoszenie związane było najczęściej z aresztowaniami i związane było z możliwością dekonspiracji najważniejszych struktur konspiracyjnych okręgu.

Więcej...

Komenda okręgu

Komenda Okręgu to centralny zespół kierujący pracami całego Okręgu Kielce. Jego tworzenie rozpoczęto już w październiku 1939 roku. W początkowym okresie komenda składała się jedynie z oddziałów, które były tworzone sukcesywnie wraz z nowymi zadaniami konspiracji. Coraz szerszy krąg działalności spowodował także powoływanie samodzielnych referatów. Rozbudowana struktura Komendy Okręgu została zreorganizowana w 1944 roku: samodzielne dotąd referaty zostały podporządkowane poszczególnym oddziałom komendy. Kolejne zmiany nastąpiły z chwilą przystąpienia do realizacji Akcji „Burza”.

Więcej...

Komenda okręgu

Komenda Okręgu to centralny zespół kierujący pracami całego Okręgu Kielce. Jego tworzenie rozpoczęto już w październiku 1939 roku. W początkowym okresie komenda składała się jedynie z oddziałów, które były tworzone sukcesywnie wraz z nowymi zadaniami konspiracji. Coraz szerszy krąg działalności spowodował także powoływanie samodzielnych referatów. Rozbudowana struktura Komendy Okręgu została zreorganizowana w 1944 roku: samodzielne dotąd referaty zostały podporządkowane poszczególnym oddziałom komendy. Kolejne zmiany nastąpiły z chwilą przystąpienia do realizacji Akcji „Burza”.

Więcej...

 

     Jak już zasygnalizowaliśmy struktura Komendy Okręgu była, z biegiem lat, coraz bardziej rozbudowywana. Systematycznie powoływano nowe komórki, które miały zajmować się coraz bardziej rozbudowanym zakresem działania organizacji. Niejako "trzonem" Komendy Okręgu były jednak jego oddziały, które nadzorowały najważniejsze dziedziny życia konspiracyjnego wojska. "Cicha" sztabowa praca nie była widowiskowa, ale to właśnie od niej zależał rozwój organizacji. Dziś niewiele osób o tym pamięta, a prawdę powiedziawszy niewiele też wiemy o ich działaniach.

     Wszystkie Oddziały wchodziły w skład Sztabu Komendy Okręgu i podlegały bezpośrednio Zastępcy Komendanta Okręgu, który był jednocześnie Szefem Sztabu.

Oddział I Organizacyjny

Stenzel Jan - jeden z kolejnych szefów oddziału.     Podstawowym zadaniem oddziału było zapewnienie obsługi komendanta okręgu. Oddział musiał także organizować działalność pozostałych oddziałów i referatów w Okręgu. Instruował także niższe struktury.
Niewiele wiemy o samej strukturze oddziału w jego początkowym okresie. Jedno jest jednak pewne: od początku istnienia w oddziale funkcjonował Referat Organizacyjny.

Więcej...

Oddział II - Wywiadowczy

Mieczysław Bielenin      Działalność jakielkolwiek organizacji jest niemożliwa bez rozpoznania działań przeciwnika. W wielkim skrócie tym właśnie zajmował się II oddział Komendy Okręgu. Głównym źródłem wiedzy były drobne wiadomości napływające z róźnych źródeł. Dopiero złożenie ich w całość dawało pełny obraz sytuacji. Oczywiście nie brakowało też spektakularnych sukcesów i... agentów. Krwawa i pełna ofiar była też walka wywiadów.

Więcej...

Oddział III Operacyjno-Szkoleniowy

Janusz Dzięcielewski - jeden z szefów oddziału.     W oddziale skupiały się prace nad planowaniem powstania powszechnego, a następnie „Burzy”. Była to nie tylko praca "za biurkiem". Szefowie oddziału odwiedzali Obwody ustalając plany powstania. Oddział zajmował się także szkoleniem żołnierzy, bowiem w skład oddziałów coraz częściej wchodzili ludzie nie mający odpowiedniego przeszkolenia wojskowego.

Więcej...

Oddział IV Kwatermistrzowski

Talko Włodzimierz - Zastępca Szefa Oddziału.Do prowadzenia walki niezbędne jest odpowiednie wyposażenie, nie tylko broń. Wbrew pozorom głównym źródłem jej pochodzenia nie były zrzuty lotnicze ale własna produkcja. Zainteresowania Oddziału Gospodarczego (tak początkowo się nazywał) wyły zresztą bardzo rozległe i sięgały nawet do pomocy polskim jeńcom.

Więcej...

Oddział V - Łączność

     Sprawne działanie łączności jest podstawowym warunkiem istnienia organizacji. Od początku kładziono więc duży nacisk na jakość jej działania. Oddział miał więc zapewnić łączność z Komendą Główną,  ze wszystkimi strukturami terenowymi oraz z poszczególnymi komórkami Sztabu. Współpracowano także z Komendą Główną w zakresie łączności radiowej. Stowrzono specjalne plutony radiołączności i chroniące je oddziały partyzanckie.

Więcej...

Oddział VII - Lotniczy

Krzymowski Stanisław - Szef OddziałuOrganizacja zrzutów lotniczych to najbardziej wyrazisty objaw działalności „konspiracyjnego lotnictwa”. W orbicie zainteresowań  oddziału znajdowały się także same niemieckie lotniska oraz cała związana z nimi infrastruktura. Do działalności struktur przywiązywano tak duże znaczenie, że do jej organizacji skierowano do okręgu pierwszych cichociemnych.

Więcej...

Oddział VI - Biuro Informacji i Propagandy

     BIP Okręgu Kielce zorganizowano w czerwcu 1940r. Struktura ta została praktycznie rozbita, ale mimo to potrafiła się odbudować, choć  na przestrzeni lat tylko dwukrotnie doszło do spotkania szefa propagandy okręgu z szefem BIP Komendy Głównej AK.

     Mimo to oddział sprawnie koordynował kolportaż prasy centralnej, a także w ramach możliwości wydawał własne pisma.

Więcej...

Oddział VIII - walka bieżąca

Więcej...

W Komendzie Okręgu powoływano także samodzielne referaty. Powoływane one były na przestrzeni lat w zależności od potrzeb organizacyjnych. Wiadomości o niektórych z nich są dosyć ogólne, a obsada personalna w wielu wypadkach pozostała do dziś nierozpoznana. Także podległość referatów zmieniała się na przestrzeni lat. 

Wojskowa Służba Ochrony Powstania

Realizując ideę powstania powszechnego przywódcy Polskiego Państwa Podziemnego postanowili w ramach konspiracyjnego wojska powołać struktury, które podczas walk oraz tuż po ich zakończeniu miał zająć się nadzorowaniem zakładów oraz obiektów użyteczności publicznej. Ich zadaniem była też zabezpieczenie ogólnego porządku oraz ochrona ludności cywilnej.

Więcej...

Wojskowa Służba Kobiet

Od samego początku tworzenia organizacji konspiracyjnych niebagatelną rolę odgrywały kobiety. Niektóre struktury zostały wręcz przez kobiety opanowane, w pozostałych ich udział był znaczący. 

Więcej...

Wojskowy Sąd Specjalny

Okupacja kraju sprawiła, że sądy wojenne podzieliły los sił zbrojnych. Ich składy osobowe poszły do niewoli lub rozproszyły się. Rzeczywistość konspiracyjna nie znosi jednak pustki.  Już jesienią 1939 roku w SZP rozpoczynają się prace koncepcyjne nad organizacją podziemnego sądownictwa wojskowego.

Więcej...

Referat przerzutów powietrznych

Organizacja przerzutów powietrznych była swoistą konspiracją w konspiracji. Żołnierze składali specjalną przysięgę. Organizacja przerzutów to jednak nie tylko przyjmowanie cichociemnych, to także zrzuty sprzętowe, których było o wiele więcej. To także, niestety straty, tym bardziej bolesne, że zadawane przez sojusznika...

Więcej...

Referat duszpasterstwa

Msza w 2 ppLeg AK

Referat duszpasterstwa obejmował całokształt spraw związanych ze współdziałaniem konspiracyjnego wojska z Kościołem Katolickim.

Więcej...

Okręg Przemysłowy

Przeździecki Franciszek

Okręg Przemysłowy „Centrum” stanowił specyficzną organizację w ruchu oporu. Nastawiał się od początku na konspiracyjną organizację przemysłową. Formalnie podporządkowany był Komendzie Głównej AK, ale działał głównie na terenie Okręgu Kielce stąd poświęcamy mu osobną część. Produkcja amunicji, granatów i broni to tylko niektóre osiągnięcia pod którymi podpisują się wszyscy, ale stoi za nimi niewielka grupa zapomnianych dziś żołnierzy.

 

Na zdjęciu obok Franciszek Przeździecki - twórca struktur "przemysłowych.

 

 

Więcej...

Indeks Postaci

  • struktury terenowe
  • podokręgi
  • inspektoraty
  • obwody

Największa podziemna armia w dziejach całego świata

     Wartością nadrzędną organizacji, od samego początku funkcjonowania, byli jej członkowie. Olbrzymia armia ludzi, którzy prowadzili podwójne życie: „normalnie” funkcjonowali pracując czy ucząc się, a poza tym zajmowali się pracą na rzecz konspiracji. Ci ludzie, swoją działalnością konspiracyjną, obejmowali wszystkie dziedziny życia, jakie toczyło się w okupowanym kraju. Teren okręgu był podzielony na: inspektoraty, obwody i placówki. To w tych strukturach funkcjonowała zdecydowana wiekszość żołnierzy konspiracyjnej armii.

     Latem 1944 roku Okręg Kielce skupiał około 55 tysięcy żołnierzy. To pamięci tych żołnierzy poświęcona jest ta część opracowania.

Więcej...

Podokręgi

     Struktury, których Komendanci mieli dowodzić dużymi częściami Okręgu. W dziejach Okręgu Kielce powołano je dwukrotnie. W 1939r. utworzono Podokręg Zagłębie który obejmował teren województwa włączony do III Rzeszy. Istniał do połowy 1940r. Jeszcze raz kwestia utworzenia kolejnego podokręgu pojawiła się jesienią 1944r, ale po kilkunastu dniach Komendant Okręgu wycofał się z tej koncepcji.

 

 

Podokręg Zagłębie

Więcej...

Podokręg Starachowice

Więcej...

Wybierz Podokręg:

 

 

Podokręg Zagłębie

 

Podokręg Starachowice

Inspektoraty

     Celem organizacji było odzyskanie Niepodległości. W związku z tym już od początku 1940 roku rozpoczęto tworzenie specjalnych struktur, które miały koordynować przygotowania do powstania zbrojnego. Początkowo nazywano je inspektoratami rejonowymi, a ostatecznie inspektoratami okręgowymi. To te struktury miały nadzorować Odtwarzanie Sił Zbrojnych i tworzyć wielkie jednostki Armii Krajowej.
     Od 1943 roku, inspektoraty zaczęły odgrywać coraz większą rolę. Stając się ogniwem pośrednim między Komendą Okręgu, a obwodami. Mimo to w dostępnych materiałach poświęca się im mało miejsca.

Więcej...

Inspektorat Częstochowski

Inspektor S. Mirecki Został utworzony na początku 1940 roku. Stanowisko Inspektora obsadzono jednak dopiero wiosną tego roku mianując na to stanowisko dotychczasowego Komendanta Obwodu Częstochowa, płk Feliksa Jędrychowskiego "Ostroga".

     Mimo kłopotów kadrowych inspektorat do samego końca okupacji wypełniał swoje zadania będąc też zapleczem Komendanta Głównego AK.

Więcej...

Inspektorat Sandomierski

Antoni Żółkiewski - Inspektor SandomierskiPowstał w maju 1942 roku z wyłączenia z Inspektoratu Kieleckiego Obwodów Sandomierz i Opatów. Początkowo był zaszyfrowany pod numerem II, później III nosząc jednocześne kryptonim "Przeprawy". Wreszcie występował pod kryptonimem C.

     Jako pierwszy przystąpił do wykonywania akcji "Burza".

Więcej...

Inspektorat Starachowicki

Utworzony w połowie 1943r., prawdopodobnie w czerwcu. Powstał z wydzielenia Obwodów Iłża i Końskie z Inspektoratu Radomskiego. Inspektorem został mianowany mjr. Stanisław Łączkowski „Nałęcz”. 

     Podczas akcji "Burza" spełniał kluczową rolę z której wywiązał się mimo problemów.

Więcej...

Obwody

Jednostki struktury terytorialnej organizacji. W założeniu miały obejmować teren jednego powiatu. Z różnych powodów, z biegiem czasu, odstępowano jednak od tej zasady i poszczególne Placówki (gminy) przenoszone przenoszone były do struktury sąsiednich obwodów.

Obwód Będzin

Obwód wchodził w skład Okręgu Kielce w latach 1939-40, ale prawdę mówiąc o jego strukturach wiemy bardzo niewiele.

Więcej...

Obwód Chrzanów

Przed wybuchem wojny Powiat Chrzanów należał do województwa krakowskiego. Podczas okupacji hitlerowskiej powiat został jednak podzielony. Jego zachodnia część została włączona do III Rzeszy. Utworzono tam Obwód Chrzanowski, który do połowy 1940r. wchodził w skład Okręgu Kielce. 

Więcej...

Obwód Kielce

Obwód zajmował centralną część Okręgu Kielce, gdzie krzyżowały się dwie linie kolejowe. Nieprzypadkowo powstało tu najwięcej oddziałów partyzanckich, które miały zaplecze w postaci silnej siatki terenowej.

Więcej...

Obwód Końskie

Obwód który na dużą skalę rozpoczął działalność bardzo wcześnie. Tu w październiku 1939r. działał "Hubal". Tu planowano przeprowadzić jeden z pierwszych zrzutów lotniczych. Tu przeprowadzono jedną z pierwszych akcji rozbicia więzienia. Takich przykładów można dawać wiele bowiem historia ziemi koneckiej jest niezwykle ciekawa, ale i tragiczna zarazem.

Więcej...

Obwód Lubliniec

Obwód Lubliniec został przeniesiony z Okręgu Śląsk (Inspektorat Tarnowskie Góry) do Okręgu Kielce na początku 1945r. Nie mamy pewności czy rozkaz ten wszedł w życie bowiem 19 stycznia AK została rozwiązana.

Więcej...

Obwód Olkusz

Obwód który powstał na terenie powiatu olkuskiego częściowo włączonego do III Rzeszy. Od początku istnienia wchodził w skład Podokręgu Zagłębie. Komendzie Okręgu Kielce podlegał do lata 1940r.

Więcej...

Obwód Opoczno

Przed wybuchem II wojny światowej Powiat Opoczno wchodził w skład województwa łódzkiego i znalazł się w obszarze działania Okręgu Łódź SZP. Ze względu na różne czynniki ziemia opoczyńska pod koniec 1940r. trafiła jednak do Okręgu Kielce ZWZ, ale dwa lata później ponownie znalazła się w Okręgu Łódź.

Więcej...

Obwód Sandomierz

Obwód Sandomierz obejmował teren powiatu sandomierskiego, ale w późniejszym czasie odłączono od niego Placówkę Zawichost. Najpierw wchodził w skład Inspektoratu Kieleckiego, ale później utworzono osobny Inspektorat Sandomierski. Na działalności obwodu ciążyły złe stosunki z Batalionami Chłopskimi. Mimo to obwód sprostał stawianym mu zadaniom. Jako pierwszy, w Okręgu, przystąpił do wykonywania akcji "Burza". Jako pierwszy też poznał smak "wyzwolenia" przez Sowietów.

Więcej...

Placówka Bogoria

Placówka Bogoria, kryptonim: Zaścianek-2 swoim zasięgiem obejmowała Gminę Wiśniowa (tam znajdował się Urząd Gminny). W jej skład wchodziło 15 gromad: Czajków, Wola Wiśniowska, Wiśniowa, Sztombergi, Mostki, Kolonia Bogoria, Bogoria, Rosołówka, Zimnowoda, Mała Wieś, Podmaleniec, Kopanina, Poddębowiec, Dobra i Łaziska.

Więcej...

Obwód Włoszczowa

Obwód Włoszczowa był podczas okupacji jednym z najbardziej aktywnych. W sposób wyrazisty ścierały się tu wpływy różnych organizacji. Jesienią 1944r. obwód był terenem największych walk z Niemcami.

Więcej...

Obwód Zawiercie

Wchodził w skład Okręgu Kielce do połowy 1940r. Bardzo wcześnie rozwinął dobrze zorganizowane struktury. 

Więcej...

Wybierz obwód: